In de Duitse stad Heidenau heeft de gemeenteraad besloten dat er geen nieuwe gedenkstenen voor slachtoffers van de holocaust gelegd mogen worden in openbare straten en trottoirs.
Dat nieuws stemt me treurig. Nog geen week geleden zag ik in Arnhem wat struikelstenen kunnen betekenen.
Tijdens de herdenking rondom 36 nieuwe Arnhemse struikelstenen sprak Baruch Ticho over zijn oma Sebilla ‘Bella’ Swartenberg-Marcus, die in 1944 werd vermoord in Auschwitz. Hij vertelde over haar dood, maar vooral over haar leven. Over wie zij was vóór de nazi’s haar alles afnamen.
“Bella’s verhaal eindigde niet in Auschwitz,” sprak hij beslist. Daarna vroeg hij zijn familie op te staan. De bijna zestig familieleden die vanuit alle windstreken naar Arnhem waren gekomen, kwamen als één overeind. Ik keek om en zag jonge gezichten, oude gezichten en alles daartussenin.
Het beeld zorgde voor een brok in mijn keel. Ik besefte: al die mensen dragen iets van Bella met zich mee. Haar verhaal leeft verder in kinderen, kleinkinderen en achterkleinkinderen. Precies dát is waarom we herdenken. Om namen en verhalen door te geven. Om nieuwe generaties te laten weten wat er gebeurt wanneer vrijheid wordt afgenomen en mensen niet langer als mens worden gezien.
Hannah Arendt waarschuwde voor gedachteloosheid. Voor het moment waarop we ophouden de mens in een ander te zien. Die opdracht is nog altijd dezelfde. En struikelstenen helpen ons daarbij.
(Bron: FB 28 september 2026)
In de Duitse stad Heidenau heeft de gemeenteraad besloten dat er geen nieuwe gedenkstenen voor slachtoffers van de holocaust gelegd mogen worden in openbare straten en trottoirs.
Dat nieuws stemt me treurig. Nog geen week geleden zag ik in Arnhem wat struikelstenen kunnen betekenen.
Tijdens de herdenking rondom 36 nieuwe Arnhemse struikelstenen sprak Baruch Ticho over zijn oma Sebilla ‘Bella’ Swartenberg-Marcus, die in 1944 werd vermoord in Auschwitz. Hij vertelde over haar dood, maar vooral over haar leven. Over wie zij was vóór de nazi’s haar alles afnamen.
“Bella’s verhaal eindigde niet in Auschwitz,” sprak hij beslist. Daarna vroeg hij zijn familie op te staan. De bijna zestig familieleden die vanuit alle windstreken naar Arnhem waren gekomen, kwamen als één overeind. Ik keek om en zag jonge gezichten, oude gezichten en alles daartussenin.
Het beeld zorgde voor een brok in mijn keel. Ik besefte: al die mensen dragen iets van Bella met zich mee. Haar verhaal leeft verder in kinderen, kleinkinderen en achterkleinkinderen. Precies dát is waarom we herdenken. Om namen en verhalen door te geven. Om nieuwe generaties te laten weten wat er gebeurt wanneer vrijheid wordt afgenomen en mensen niet langer als mens worden gezien.
Hannah Arendt waarschuwde voor gedachteloosheid. Voor het moment waarop we ophouden de mens in een ander te zien. Die opdracht is nog altijd dezelfde. En struikelstenen helpen ons daarbij.
(Bron: FB 28 september 2026)