Koppel Leentje

Adres: Parkstraat 29

Leentje bereikte de leeftijd van 8 jaar

Geboorteplaats: Arnhem geboortedatum 04-10-34

Gestorven in: Sobibor sterfdatum: 16-07-43

Leentje's verhaal

https://www.joodsmonument.nl/nl/page/151936/jacob-koppel

https://www.joodsmonument.nl/nl/page/151935/betsy-koppel-van-west

https://www.joodsmonument.nl/nl/page/151930/salomon-koppel

https://www.joodsmonument.nl/nl/page/151931/louis-koppel

https://www.joodsmonument.nl/nl/page/151932/elisabeth-koppel

https://www.joodsmonument.nl/nl/page/151933/eva-koppel

https://www.joodsmonument.nl/nl/page/151934/leentje-koppel

Salomon werd in Westerbork geboren op 28-04-1943. Hij stierf luttele maanden later in Sobibort op 16-07-1943.

Toespraak door Carla Brocken-Swart ter gelegenheid van de Stolpersteine-legging Arnhem 29 september 2025

Beste aanwezigen.

Met betrekking tot de Holocaust is het belang dat namen van slachtoffers worden genoemd en verhalen steeds worden verteld. Voor mij was dat de motivatie om in januari namen van Holocaust-slachtoffers voor te lezen in Westerbork van onder meer van mijn familie, de familie Koppel. Vandaag is een nieuwe stap in de herdenking van onze familie. We gedenken Jacob Koppel en Betsy Koppel-van West door middel van het plaatsen van Stolpersteine.

Ik zal een korte toelichting geven op de familiegeschiedenis: Adriaan de Kreij, de broer van mijn grootmoeder is in 1923 getrouwd met Rozet Koppel, een joodse vrouw geboren in Arnhem. Rozet is de zus van Jacob Koppel. Jacob, eveneens in Arnhem geboren trouwde in 1934 met de in Amsterdam geboren Betsy van West. Jacob en Betsy vestigden zich aan de Parkstraat 29, waar ze met 4 van hun kinderen hebben gewoond. De oudste was Leentje, dan kwam Eva en vervolgens Elisabeth en Louis. Het jongste kind Salomon is in 1943 in Westerbork geboren.

De ouders van Jacob en Rozet, Louis Koppel en Betje Koppel-Moses hebben aan het eind van deze straat, in de Emmastraat 62 ondergedoken gezeten en zijn verraden. Ook Regina Koppel-Rosenboom, de schoonzus van Jacob en Rozet, zij was inmiddels weduwe, woonde met haar dochter Josina in de Emmastraat op nummer 64.

De hele familie Koppel, bestaande uit 11 personen is in 1943 in Sobibor vermoord.

Helaas weet ik niet veel meer te vertellen over mijn Joodse familie, daarom wil ik voorlezen uit een boek van Jules Schelvis, een van de weinige overlevenden van Sobibor. De tekst gaat over de tocht van Westerbork naar Sobibor. Het is illustratief voor de laatste reis van de familie Koppel.

Jules Schelvis beschrijft dat als ze vlakbij Sobibor aankomen, ze door SS'ers gedwongen worden kostbaarheden en sieraden af te staan. Hij schrijft vervolgens en ik citeer:

'Na het incident durfden we niet meer uit het raampje te kijken. Aan de schok van het weer in beweging komen merkten we dat de trein achteruit begon te rijden. We hadden nog maar enkele honderden meters afgelegd toen we opnieuw tot stilstand kwamen, nadat we een soort van stationnetje waren gepasseerd. We zagen door bosschages een met dubbele rij prikkeldraad voorzien kamp liggen, omgeven met wachttorens. We begrepen dat we snel onze bagage moesten oppakken, omdat dit het definitieve einde van de tocht scheen te zijn.
Door het lawaai van de koppeling en het ontsnappen van lucht uit de remleidingen concludeerden we dat we los waren gekomen van het rijtuig van de achter ons aan rijdende bewakers. Een serie van ongeveer tien wagons, één vijfde deel van het totale transport, werd door een locomotief achterstevoren het kamp ingereden, meer wagons konden niet langs de Rampe, een soort aarden perron, staan. De rest bleef voorlopig op het rangeerterrein achter. De laatste wagon waar wij in Westerbork waren ingestapt, reed nu als eerste een met rijen prikkeldraad omheind kamp binnen. Boven de poort van de naastgelegen toegangsweg zag ik door het raampje een bord hangen waarop met grote letters stond: SS-SONDERKOMMANDO SOBIBOR'.

Meer struikelstenen in 2026

Op 23 september 2026 werden 5 struikelstenen voor de kinderen van Jabob en Betsy van Koppel-West gelegd: Leentje (8), Eva (7), Elisabeth (5), Louis (2) en Salomon (0).

Toespraak door Carla Brocken-Swart ter gelegenheid van de Stolpersteine-legging Arnhem 23 september 2026

Beste aanwezigen,
“Laat hun namen voortleven” is het motto van het Nederlands Auschwitz-comité.
Het is ook mijn motto en het was mijn motivatie om me jaren geleden te oriënteren op het belang van struikelstenen. Ik werd nog meer gemotiveerd, toen ik ontdekte dat een deel van mijn naaste familie, de familie Koppel-van West, tijdens de holocaust in Sobibor is omgebracht.
Vorig jaar nam ik het initiatief om struikelstenen aan te vragen voor Jacob Koppel en Betsy Koppel-van West, de ouders van het gezin, dat woonde op dit adres, Parkstraat 29, tot hun vertrek naar Westerbork en Sobibor. Jacob Koppel was de broer van mijn oudtante Rozet de Kreij-Koppel, die met een niet-Joodse man, mijn oudoom Adriaan de Kreij was getrouwd.
Wat bijzonder is om te vertellen is dat ik nog niet zo lang geleden in contact ben gekomen met de familie van Betsy, de familie van West. Zij wonen in Israël en zij hebben onlangs Nederland bezocht en onder meer deze plek. Ik heb sindsdien een foto van het gezin met de oudste 3 kinderen.
Met dank aan de medewerkers van PZD-vastgoed staan we hier nu voor het leggen van struikelstenen voor de kinderen van het gezin, Leentje, Eva, Elisabeth, Louis en Salomon. De jongste Salomon is in Westerbork geboren.
De familie van West was in het bezit van een brief die door Betsy vanuit Westerbork is geschreven aan haar broer Maurits. Ik wil een paar passages uit die brief voorlezen:

'17 februari 1943. Hier druppelen nogal eens berichten binnen van mensen die zijn doorgestuurd. En zijn we hier van oordeel dat het hier net zo zal zijn als buiten, Maar aangezien niemand het zeker weet doen ze alle moeite om hier te kunnen blijven, op Vaderlandse bodem. Maar ook diegenen die hier een vaste werkkring hebben zijn al doorgestuurd, al de zogenaamde “gesperde”. De kans om hier te blijven is voor velen nihil. Nu wat anders, het kuipje daar ben ik erg blij mee en ook het spiegeltje en de boekjes voor de kinderen waren van harte welkom. We zullen wel haast gelijk de baby ontvangen en als wij iets nodig hebben helpen wij elkaar. Nu lig ik op een barak waar alleen a.s. moeders met baby’s liggen. Ik ben nu bij prettige mensen waaronder Amsterdammers die gespert zijn. Dus leef je vanzelf niet onder gedrukte stemming.
Nu lieve jongen eindig ik met veel liefs van de kinderen, als altijd je liefhebbende zus. Betsy, Jacob en kinderen.'

Ik wil besluiten met de voordracht van een tekst van Maarten Peters, dat hij schreef bij een blanko struikelsteen hier in Arnhem. De tekst gaat over een kind, gestorven nog voor het een naam kreeg. Maarten is van deze voordracht op de hoogte.

Lief kind
Onschuldig kind
Ik heb geen woorden…
Dit duister verblindt mijn ogen
Mijn gedachten dwalen af
Vol liefde pure liefde
Is er hier op jou gewacht
Maar het kwaad strekte zijn klauwen
En jouw zonlicht werd nacht

Lief kind
Onschuldig kind
Ik heb geen woorden…
Geen woorden die iets kunnen zeggen
Geen woorden die dit uit kunnen leggen
Ik hoor alleen vergeet me niet
En uit dat open raam dat kinderlied
De krassen die ik zie

Zijn als littekens op de ziel van de wereld

Van de kilte
Hier past alleen maar…stilte

(Tekst en muziek Maarten Peters)

(Gezin Koppel-van West, met v.l.n.r. de dochters Leentje, Eva en Elisabeth, foto Carla Brocken-Swart)

(Betsy van West, foto Carla Brocken-Swart)

Terug naar Zoekformulier